بیکران
یا ابا صالح المهدی ادرکنا

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

580- تصویر حضرت ابوالفضل

چرا در فیلم اجازه می دهید كه تصویر شخصی كه نقش پیغمبر خدا را بازی می كند را نشان دهند؛ اما اجازه نمی دهید تصویر حضرت ابوالفضل و امامان را نشان دهند؟

پاسخ :

بطورکلی، دو نگاه تنزیه‌گرایانه و تشبیه‌گرایانه به سیمای مقدّسین در عرصة هنرهای معاصر موجب شکل‌گیری آثاری متفاوت شده است. این دیدگاه‌های دوگانه در آثار هنرهای تجسمی همچنین هنر سینما، به دو نوع تصویرسازی ختم شده که در یکی برجلوة زمینی ایشان و در دیگری بر وجه آسمانی آنها تأکید شده است. رویکرد تشبیه‌گرایانه جنبه‌های مادی شخصیت را به نحوی غالب برجسته می‌کند که موجب غفلت از جنبه‌های معنوی وی می‌گردد. در مقابل، رویکرد تنزیه‌گرایانه سعی در اصل نشان دادن ویژگی‌های معنوی شخص و به حاشیه راندن مشخّصه‌ها و تمایزات جسمانی یک شخصیت مقدس دارد. به همین جهت، همراه با رشد و توسعة هنر در زمینة حکایت‌گری از پیامبران و معصومین (علیهم السلام)، همواره علما و مراجع عظام تقلید حساسیت خود را نسبت به حفظ تنزیه‌گرایی و پرهیز از تشبیه‌گرایی افراطی در هنرهای گوناگون اعم از شمایل‌نگاری، تعزیه، فیلم و... ابراز داشته‌اند. اما مخالفت‌های علما همیشه یکسان نبوده بلکه این حساسیت‌ها نسبت به معصومین (علیهم السلام) و بزرگانی که شیعیان انس بیشتری با آنها دارند، بسیار شدیدتر بوده است. سؤال اینجاست که چرا حساسیت علما در این دو موضع با یکدیگر تفاوت می‌کند؟ چرا ما اهمیت بیشتری برای حفظ حرمت اشخاصی مانند حضرت ابوالفضل و حضرت علی اکبر (علیهما السلام) قائل هستیم؟ آیا مقام پیامبران را پایین‌تر از آنها می‌دانیم یا دلیل این اهمیت ویژه چیز دیگری است؟

قبل از ورود به مسأله، توجه به نکات زیر مفید به نظر می‌رسد:

1-     بطور کلی «هتک حرمت» و ««خدشه دار شدن شناخت صحیح(که فقط با مطالعه در سیرة صحیح ایشان بدست می‌آید) به سبب ارائة ذهنیت‌های گوناگون که ناشی از اختلاف سلیقه‌ها و عقاید است»[1] از جمله آسیب‌هایی است که ممکن است با تصویرگری انسان‌های الهی متوجه جامعه گردد.

2-     مقصود از وهن در این مسأله، پایین آمدن قداست و جایگاه الهی یک شخصیت، نزد مردم متشرّع[2] (مقیّد به اعمال دین)» است وهن همانطور که ممکن است با ارائة تصویری ناهمگون و ناسازگار با تصورات مخاطبان صورت پذیرد، امکان دارد با نمایش تصویری شبیه به انسان‌های معمولی؛ هرچند به لحاظ ظاهری زیبا و دلربا، تحقق یابد. به همین جهت و برای پرهیز از ارتکاب چنین توهینی، «هنرمندان نگارگر ایرانی با رعایت اصولی بنیادین که برگرفته از ادبیات عرفانی ایران و نگارگری ایرانی بوده و متضمن حفظ قداست تصاویر اولیای الهی بوده‌است، شخصیت‌های مقدس را در قالب شخصیت‌هایی آسمانی مصور می‌کرده‌اند.[...] حتی اگر اقوالی در توصیف چهرة ائمه در روایت‌ها مدنظر قرار می‌گرفت، هنرمند شمایل نگار بدون وفاداری کامل به این روایت‌ها، کمال زیبایی مردانه را در صورتی مثالین تصویر می‌کرد که از وجهی تنزیهی برخوردار بود. تأکید این نوع تصویرپردازی، برمنزه بودن شخصیت‌های مقدس از تشبیه‌های ظاهری است.»[3]

3-     «مخاطبان این آثار در سینمای ایران با حساسیت های برخاسته از ایمانشان، در جستجوی تصویری از کنه این وجودهای مقدس هستند که ویژگی‌های الهی ایشان را باز می‌نمایاند.»[4] این نیاز معرفتی در رابطه با اهل‌بیت پیامبر(ص) بیشتر است.

4-     نمایش چهرة بازیگر نقش حضرت عباس (ع) را نباید از نمایش چهرة بازیگر نقش ائمه (ع) جدا کرد. اشخاصی مانند حضرت عباس (ع)، حضرت علی‌اکبر(ع)، حضرت زینب(س)، سلمان‌فارسی و ... با توجه به تعابیر اهل بیت(ع) دربارة ایشان در روایات، به نوعی از اهل‌بیت محسوب می‌شوند و مانند ائمه (ع) از احترام ویژه‌ای نزد خداوند متعال برخوردارند.

5-     تصویری از شخصیت های مقدس در سینما توفیق خواهد یافت که متناسب با سطح معرفت، نکته سنجی و نیازهای مخاطبان امروز سینما باشد. پیشنهاد آن است که آثاری تولید شود [...] که با معارف و دریافت های عقلی و قلبی (مخاطبان) از بزرگان الهی همخوانی داشته باشد.[5]

6-     باورپذیری زیاد مخاطب نسبت به نقش بازیگر و گستردگی تعداد مخاطبین در فیلم، از ویژگی‌هایی است که موجب تأثیرگذاری مثبت یا منفی بیشتر سینما نسبت به هنرهای دیگر از جمله تعزیه می‌گردد. لذا ظرافت و حساسیت در مورد فیلم به مراتب بالاتر است.

در مورد پیامبران این‌گونه نیست که نمایش تصویر شخصی که نقش پیامبر خدا را بازی می‌کند، همیشه جایز باشد. جواز چنین کاری منوط به عدم هتک حرمت و پایین نیاوردن جایگاه ایشان نزد مخاطبین می‌باشد. پاسخ برخی از فقها که در این رابطه از آنها سؤال شده است دلیل بر این مطلب است. به عنوان نمونه پاسخ حضرت آیت الله خوئی (ره) به سؤالی پیرامون بازی کردن در نقش پیامبران، معصومین و انسان‌های پاک دیگر مانند حضرت عباس و سلمان فارسی صریحا بر این مطلب اشاره دارد: « در همه معیار یکی است همه در حکم به جواز برابرند و اگر این کارها هتک حرمت ائمه (ع) و اولیاء نباشد جایز است. هرگاه این شرط تضمین شود، نمایش بی اشکال خواهد بود».[6]. سایر فقهایی که به وجود چنین شرطی در تصویرگری انبیاء تصریح نداشته اند نیز قطعا نمایش تصویر بازیگر نقش پیامبر را مطلقا؛ حتی در صورت هتک حرمت ایشان، جایز ندانسته‌اند. زیرا روشن است که هتک حرمت مؤمن و اذیت و آزار او از نظر عقل و شرع حرام است چه رسد به هتک حرمت پیامبران بزرگ الهی. پس تا اینجا، بر خلاف فرض سؤال، این مسأله معلوم شد که فقها اجازة نمایش تصویر بازیگر نقش پیامبران را نداده‌اند مگر در صورت عدم هتک حرمت این شخصیت‌های الهی.

هرچند مرحوم محقق خوئی (ره) در این مسأله تفاوتی بین انبیاء و معصومان نگذاشته‌اند اما اهمیت خاص به تصویرگری معصومان و اصحاب خاص ایشان در فتاوای اخیر فقها،که در فضای اینترنت پخش شده، منشأ سؤال گردیده است. این سؤال را به صورت دیگری نیز می‌توان مطرح نمود: چرا ما شیعیان برای حفظ حرمت ائمه (علیهم السلام) و فرزندان و اصحاب خاص ایشان مانند حضرت عباس (ع) و حضرت علی اکبر(ع) نسبت به پیامبران بزرگ الهی حساسیت بیشتری از خود نشان می‌دهیم؟

در واقع وجود نکاتی موجب شده نمایش تصویر بازیگر نقش اهل‌بیت (ع) از حساسیت بیشتری برخوردار باشد:

1-     انس و الفت شیعیان با اهل بیت(ع): شکی نیست علاقه و محبتی که بین شیعیان و اهل‌بیت پیامبر وجود دارد در ارتباط با دیگر پیامبران خدا وجود ندارد. البته علاقة بیشتر به کسی همیشه مستلزم  مقام بالاتر آن شخص نیست. کما اینکه در رابطه با امام حسین (ع) این‌گونه است. شیخ جعفر شوشتری در توضیح روایتی[7] از پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: « می‌بایست محبّت جدّ بزرگوار حسین(ع) و پدر گرامی‌اش بیشتر در دل‌های مؤمنان جای گرفته باشد، چرا که آنان والامقام‌ترند. ولی مهر حسین (ع)،  ویژگی‌هایی دارد که ارتباطی با فزونی و کاستی مقام ندارد»[8]. بنابراین بُعدی ندارد خداوند محبت بیشتری نسبت به حضرت عباس(ع) که خود را ذوب در امام حسین (ع) کرده بود در وجود مؤمنین قرار داده باشد و بواسطة این محبت، مؤمنین احترامی خاص برای ایشان قائل باشند؛ حتی اگر مقام انبیاء را از مقام ایشان بالاتر بدانیم. همچنین طبیعی است ما شیعیان نسبت به امامان خود که از لحاظ زمانی قرب بیشتری به ما داشته و منابع و روایات زیادتری از ایشان در دستمان قرار گرفته و در نتیجه معرفت بیشتری از ایشان برایمان حاصل گشته، محبت و علاقه‌ای خاص داشته باشیم. این محبت ویژه، احترامی ویژه را به‌دنبال داشته و موجب گردیده حساسیت‌ها نسبت به نمایش تصویری که ممکن است مانعی برای شناخت صحیح اهل‌بیت باشد، افزایش یابد.

2-     نقش الگویی اهل‌بیت در زندگی شیعیان: این نقش را به مراتب کمتر در ارتباط با پیامبران خدا می‌بینیم. شاید دلیل این ویژگی نیز علاقة خاص شیعیان به اهل‌بیت باشد. به هرحال، از آنجایی که در مقایسه با اهل‌بیت، کمتر نگاه الگویی به پیامبران شده است، حساسیت‌ها برای شناخت آنها کمتر بوده و اگر نقصانی در بازیگری نقش ایشان وجود داشته باشد، این نقصان کمتر وارد زندگی ما شده و آسیب کمتری وارد می‌کند. در حالی که خدشه به شناخت صحیح اهل‌بیت، آسیب‌های زیادی به الگوهای دینی ما وارد می‌کند. همیشه باید توجه داشت که برای انجام یک کار، آسیب‌ها و منافع آن باید در نظر گرفته شود.

3-     جایگاه اهل‌بیت (ع) از نظر فرهنگی در جامعه: با این که بیش از هزار سال از تاریخ شهادت ائمة قبل از حضرت حجت (عج) می‌گذرد اما هنوز تلاش‌های دشمنان برای خدشه‌دار کردن جایگاه مقدّس این سروران الهی را می‌بینیم. این تلاش‌ها به خاطر نقش مؤثر مقدّسات در عرصة فرهنگ است. حفاظت از مقدسات و اسطوره‌های یک جامعه، رکن اساسی پاسداری از ارزش‌های فرهنگی جامعه است. اهل‌بیت (ع) و اصحاب خاص ایشان؛ به شکل ویژه حضرت عباس (ع)، برای جامعة ما اسطوره‌هایی نه افسانه‌ای بلکه واقعی هستند.

با این توضیحات روشن شد چرا حساسیت بیشتری در مورد تصویرگری معصومین (ع) نسبت به انبیا وجود دارد. با وجود چنین حساسیتی در مسأله، حکم به جواز تصویرگری اهل‌بیت(ع) و اصحاب خاص ایشان بسیار مشکل می‌شود. زیرا جبران خسارت ناشی از آسیب‌های احتمالی تصویرگری معصومین(ع) در فیلم که به برخی از آنها یعنی «هتک حرمت اهل بیت» و «خدشه‌دار شدن شناخت صحیح ایشان» اشاره شد، با توجه به عمق و گستردگی این آسیب‌ها بسیار دشوار خواهد بود. مسأله‌ای که به این شدت، در مورد تصویرگری انبیا وجود ندارد. قطعا ما برای حفظ محبوب‌ترین کتاب خود که مطالبش کاربردهای بسیاری برای ما داشته و دارد، نسبت به کتاب دیگری که انس کمتری به آن داریم تلاش بیشتری کرده و جوانب احتیاط را بیشتر مراعات می‌کنیم.

برگرفته از مرکز مطالعات حوزه


[1]. صافى گلپایگانى، لطف الله ، جامع الأحكام، قم، انتشارات حضرت معصومه سلام الله علیها، چاپ چهارم، 1417 ه‍ ق، ج1، ص306، س1054.

[2]  بهجت ، محمد تقى ، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیت الله بهجت، ، چاپ اول، 1428 ه‍ ق، ج4، ص538، مسألة 6379.

[3] یاسینی، سیده راضیه، سیمای پیامبران در سینمای هالیوود و ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، چاپ اول، 1393، ص253-254.

[4] همان، ص 244.

[5] همان، ص272.

[6]. امیدوار، رحمت الله، خورشید در قاب، تهران، سوره مهر (حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی)، چاپ اول، 1384، ص149.

[7] .راوندی، سعید بن عبدالله (قطب الدّین)، الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسه امام مهدی (عج)، چاپ اول، 1409 ه ق،  ج2، ص842، فصل فی أغرب معجزات الامامین الحسن و الحسین (ع).

[8] . شوشتری، جعفر، امام حسین (ع) این گونه بود ( ترجمة الخصائص الحسینیة)، حسن‌زاده، صادق،  قم، آل‌علی، چاپ اول، 1384، ص113، عنوان چهارم.

raid brigade cheats
یکشنبه 6 اسفند 1396 12:28 ق.ظ
این واقعا یک قطعه اطلاعات عالی و مفید است. من خوشحالم
که شما این اطلاعات مفید را با ما به اشتراک گذاشتهاید. لطفا ما را نگه دار
تا به امروز مثل این. با تشکر از شما برای به اشتراک گذاری.
پاسخ عبدالرحیم رضاپور : سلام علیکم متشکرم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

درباره وبلاگ

این وبلاگ صرفا علمی و تحقیقی و در راستای نشر و ترویج فرهنگ و معارف اسلامی برای استفاده اقشار مختلف جامعه خصوصا جوانان راه اندازی شده است و در آن علاوه بر آثار و نوشته های مدیر وبلاگ از مقالات و نوشته های علمی از سایر نویسندگان و سایت های معتبر نیز با ذکر منبع بهره برده می شود و از هر گونه پیشنهاد و انتقاد علمی و منصفانه استقبال می شود و نشر و استفاده از مقالات آن با ذکر منبع بلا مانع است.
مدیر وبلاگ : عبدالرحیم رضاپور

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان

اوقات شرعی